Atmosfer kontrollü depolama yöntemi Türkiye için yeni ve çok önemli bir teknolojidir. Atmosfer kontrollu depolama ile yaş sebze ve meyve ile tahıl ve kuru gıdalar sağlıklı depolanarak depolama kayıpları ortadan kaldırılmakta, ürünlerin tüketiciye kaliteli ve güvenli ulaştırılmasını sağlamaktadır.

Ülkemiz özellikle sebze ve meyvenin bol bulunduğu bir ülke olarak bilinmektedir. 2001 yılı istatistiklerine göre sebze üretimimiz 21,8 milyon ton, meyve üretimimiz ise 10,7 milyon tona ulaşmıştır. Depolarımızın kapasitesinin yetersizliği ve mevcutların da modern teknolojilerle donatılmamış olması nedeniyle bu kıymetli ürünlerimiz ya bozularak kaybolmakta ya da pazarlara gerektiği zamanda ve kalitede sunulamamaktadır.

Konvansiyonel depolarda sebze ve meyveler soğutularak saklanabilmektedir. Hasattan sonra metabolik faaliyetlerine devam eden tarımsal ürünler, olgunlaşıp yaşlanmaları nedeniyle kalite kaybı ve bozulmaya uğrarlar. Soğukta saklamanın amacı sıcaklık ve ortamın nemini kontrol ederek bu metabolik faaliyetleri (solunum) bir ölçüde yavaşlatabilmektir. Bazı ürünlerin depolanması sırasında ortaya çıkan etilen (C2H4) ve solunumla oluşan karbondioksit (CO2) gazları da ortamdan uzaklaştırılmalıdır. Uzun süre depolama için kullanılmak durumunda kalınan düşük sıcaklıklar sebze ve meyvede yapısal (tekstürel) kayıplara da neden olmaktadır. İleri teknolojinin kullanıldığı AK depolama yöntemi, 1960’lı yıllardan sonra kullanılmaya başlamıştır. AK depolama sistemlerinde amaç ürünün ve zararlıların hayati faaliyetlerini sürdürmeleri için gerekli oksijen gazını kısa zamanda ortamdan uzaklaştırmaktır. Ayrıca bu ortamlarda mikrobiyel faaliyetlerin durması nedeniyle ürünlerde küflenme ve benzeri istenmeyen bozulmalar da kontrol altına tutulabilmektedir.

Bilindiği gibi, azot gazı havanın % 79 unu oluşturmakta ve hiçbir toksik özellik taşımamaktadır. Önceleri yakıtların yakılması sonucu elde edilen oksijeni düşük baca gazlarını kullanan atmosfer kontrollü depolama sistemleri, günümüzde ileri teknoloji ile geliştirilen membran kılcal borularda havadaki oksijen ve azot gazları birbirinden ayrılmakta ve elde edilen azot gazı saklama depolarına kısa sürede doldurulabilmektedir. Ayrıca, hayati faaliyetlerin bu şekilde kontrol altına alınması sonucunda depolarda çok düşük sıcaklıkların uygulanmasına gerek kalmamakta ve işletmelerde önemli miktarda enerji tasarrufu sağlanmaktadır. Bu sistemlerin nakliye araçlarında da kullanılabilir olması ürünlerin tüketiciye en iyi şartlarda sunulmasını sağlamaktadır.

Atmosfer kontrollü depolama sistemleri üzerine yapılan araştırmalarda, membran kılcal borulu sistemlerin aşağıda belirtilen avantajlara sahip olduğunu kanıtlamıştır:

ilk yatırım bedeli, işletme ve bakım giderlerinin düşük olması,

uzman elemanlara ihtiyaç bulunmaması,

montajının ve çalıştırmasının çok basit ve taşınabilir olması,
gerekli azot gazının kısa zamanda üretebilmesi,
azot gazının hiç bir toksik etkisinin bulunmaması,
diğer zararlı gazları ortamdan uzaklaştırabilmesi,
her hangi bir tehlikesinin bulunmaması,
hammadde gereksiniminin olmaması,
depolama sırasında zararlıların kontrolü için mücadele ilaçlarının,
kullanılmaması, ve sonucunda herhangi bir kalıntıya rastlanılmaması,
soğuk hava depolarında önemli enerji tasarrufu sağlanması,
ürün kalitesinin aynen korunabilmesi.


Türkiye’de, membran kılcal borulu bir sistem, ilk defa Eğridir’de bir soğuk hava deposunda, ODTÜ, Gıda Mühendisliği Bölümü’nün gözetiminde, Akçay kaynaklı starking tipi 170 ton elma için 3 ay süre ile uygulanmıştır. 3 ay sonunda belirgin bir sertlik ve ağırlık kaybına rastlanmamış, fire oranının son derece az olduğu, uygulama öncesi var olan ezik, bere ve sap batıklarının ilerlemediği, genelde elmaların depoya girdiği günkü gibi korunduğu gözlenmiştir.

Azot gazı altında atmosfer kontrollü sistemlerin kullanılabileceği diğer önemli alanlar şunlardır:

tohum depolama,
malt ve maltlık arpa depolama,
kesme çiçek, fide ve çelik saklama ve nakliye,
kuru incir, kuru üzüm, ceviz, fındık gibi yemişlerin depolama ve paketlemesi,
soğan, sarmısak ve patatesin depolanması
yanıcı-patlayıcı ve kimyasal madde taşıyan tankerlerin ve yakıt tanklarının izolasyonu,
nakliye araçlarının lastiklerinin şişirilmesi

Gelişmiş ülkelerde soğuk hava depolarının büyük bölümü atmosfer kontrollüdür ve ürünler tüketiciye atmosfer kontrollü nakliye araçları ile ulaştırılmaktadır.

İç ve dış piyasada ürünlerimizi mevsimlere yayılmış bir arz ve talep dengesi içinde sunabilmek, üreticinin ve tüketicinin kalite ve fiyat açısından korunmasını sağlayabilmek amacıyla, ülkemizde de atmosfer kontrollü soğuk hava depolarının yaygınlaşması gerekmektedir.