Konu: ÇEVRE YÖNETİMİ TANIMI VE AMAÇLARI

Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı etkileşimde bulundukları biyolojik, fiziki, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamıdır. Çevre yaşadığımız ortamdır. En genel tanımı ile çevre, canlı varlıklar ve insan etkinlikleri üzerinde doğrudan yada dolaylı olarak etkiler yapabilen fiziksel, kimyasal, biyolojik ve toplumsal etmenlerin tümü anlaşılır.
Doğal dengeyi oluşturan zincirin halkalarından meydana gelen kopmalar zincirinin tümünü etkileyip dengenin bozulmasına neden olmaktadır. Bu dengenin bozulmasında en önemli faktör insandır. İnsanın yaptığı her türlü davranış doğal dengeyi etkilemektedir.
Çevre yönetimi insanın çevre üzerindeki etkisini asgari düzeye indirmek, doğal dengenin kendini yenilemesine imkan tanıyabilmek ve doğal dengenin bozulmasını önleyebilmek için sorunları ortaya çıkmak, toplumun çevre bilincini arttırıp çevrenin korunmasına, geliştirilmesine katkıda bulunmasını sağlamak ve bu amaçla çıkartılan yasa, yönetmelik ve kararları sıkı bir şekilde uyulmasını sağlamak amacıyla örgütsel yapılar oluşturulmuştur. Çevre yönetimi ulusal ve uluslar arası alanda amaçlarının gerçekleştirilmesi için bu örgütsel yapıları oluşturulmuştur.
Çevre yönetimi konusu ilk önce uyulması gerekli kurallar şeklinde zorunlu bir yönetim biçimi olarak ortaya çıkmıştır. Emir ve kontrol ile uyma zorunluluğu sağlayan uygulamalar ile başlamış, gönüllü olarak uygulanan ve sürekli gelişme gösteren bir yapıya geçmiştir. Özellikle sanayileşmenin çevreye vereceği tahribi en aza indirmek açısından çevre yönetimi en çok organize sanayi bölgelerinde uygulanabilir.



Çevre yönetimi disiplinli bir niteliğe sahiptir. Çevre kirlenmesine yönelik insan etkinliklerinin gözlemlenmesi, planlanması ve yönetilmesi ile ilgilenir. Çevre yönetimi aynı zamanda ekonomi ile ilgilenir. Çevre ekonomi arasında dengeli ve sürekli bir ilişki vardır. Çevre yönetimide dengeli kalkınmayı sağlamaya çalışır. Çevre yönetimi çevreye önleyici bir yaklaşımla yaklaşır. Bu yaklaşımın amacı çevre sorunları ortaya çıktıktan sonraki etkileri ortadan kaldırmaktan ziyade çevre sorunları ortaya çıkmadan önce bu sorunları engellemektir. Çevre yönetimi sağlıklı ve dengeli bir çevrenin oluşmasını amaç edinir. Bu çevrenin oluşturulması içinde doğa kaynaklarının korunmasını sağlar. Bu sistemin çalışmasını sağlayacak örgütsel yapılar oluşturur. Çevre yönetiminin öncelikli alt yapısal gereklerinden birisi kapsamlı, tutarlı, günce ve süreklilik gösteren bir veri tabanının oluşturulması ve gerekli bilgilerin üretilmesidir.
Çevre yönetiminin amacı insanların yaşamlarını sürdürebilecekleri sağlıklı ve dengeli bir çevrenin oluşturulması ve korunmasıdır. Bu amaçla çevre kirliliği ortadan kaldırılmaya çalışılır. Çevre üzerinde olumsuz etkiler yaratan riskler ortaya konur ve bunlarla ilgili vatandaşlar uyarılır.
Var olan doğal kaynaklar korunur, iyileştirilir ve geliştirilir. Çevre ile ortaya çıkabilecek çevre sorunları ile ilgili araştırmalar yapılır. Bunlarla ilgilenecek ve bu araştırmaları yönetecek kurum ve kuruluşlar kurulur.
Çevre yönetiminin amaçlarına ulaşabilmesi için vatandaşlarında bu amaçla hareket etmeleri ve davranışlarını, alışkanlıklarını, etik değerlerini bu yönde değiştirmeleri gerekir.
Çevre yönetiminin başarılır olabilmesi her şeyden önce halkın bu amaçla hareket etmesine bağlıdır.

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE ÇEVRE YÖNETİMİ
Planlı kalkınmanın bir gereği olarak geliştirilmiş olan organize sanayi bölgeleri ülkemiz de sanayileşmenin çevreye vereceği en az zarara indirebilmek açısından en uygun modeldir. Bölgeler kuruluşları itibari ile merkezi bir yapı teşkil ettikleri için bölge genelinde uygun bir çevre yönetim sisteminin uygulanması mümkündür. Bu avantajı kullanarak her bir OSB için çevre yönetim sistemi ve atık minimizasyon sistemleri geliştirilmelidir. OSB modeli ülkemizin planlı kalkınma anlayışı içersinde takip ettiği bir sanayileşme şeklidir. Her ne kadar kuruluş, tip ve organizasyon olarak farklılıklar görülse de sanayi bölgeleri belli bir coğrafi bölgede işletmelere yönelik yargı ve yetki haklarını elinde bulunduran tek bir otorite tarafından yönetilen çeşitli sanayiler tarafından oluşturulmuş bölgelerdir. Sanayi bölgeleri alt yapı maliyetlerini düşürüp mahalli ve bölge ekonomisini hareketlendiren endüstriyel gelişim için etkili bir araçtır. OSB lerin uzun planlama süreci içersinde çevre yatırımlarının daha dikkatli ve planlı yapılması gerekmektedir.
Kötü yönetilen sanayi bölgesi hava ve su kirliliği gürültü problemiyle sanayi kazalarına yol açabilir. Bu tehlikenin önüne geçilebilmesi için sanayi bölgelisinde çevre yönetimin oluşturulması önem taşır. Bölgeler kuruluşları itibari ile merkezi bir yapı teşkil ettikleri için bölge genelinde uyumlu bir çevre yönetiminin uygulanması mümkündür.


Atık Su Sorunu:
Pek çok değişik sektörü barındıran organize sanayi bölgelerinden çıkan atık sular verildiklerinde nehir v.s ,,, gibi alıcı ortamları kısa sürede kirletmekte ve bu suların geçtiği yerlerdeki tarım alanlarının zarar görmesine neden olmaktadır. Bu nedenle OSB bölgelerinde yapılacak araştırmaların ardından sektör türüne göre ön arıtma ortak arıtma ile bu zararların önlenmesi mümkündür.
Hava Kirliliği Sorunu:
OSB bölgelerinde bulunan tesislerde proses ısı ihtiyacı ve ısınma gibi ihtiyaçların karşılanması için yakma sistemleri kullanılmaktadır. Bu işlemlerde çoğunlukla kömür, fuel oil ve doğal gaz gibi fosil yakıtları kullanılmaktadır. Bu yakıtların yakılması neticesinde atmosfere kirletici gaz emisyonları atılmaktadır. Bu maddeler mevcut yakma sistemlerinin eski ve yeni olmasına ve iyi işletilip ve işletilmemesine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Yakıtlardan ve proseslerden ortaya çıkan kirleticilerin çevreye ve insan sağlığına zarar vermemesi için OSB yönetimince hava kalitesinin korunması yönetmeliği uyarınca ve belirlenen esaslar çerçevesinde işletme denetimleri yapılmalıdır.
Katı Atık Sorunu:
OSB bölgelerinde çok çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler yer aldığından dolayı atık türleri de farklılık göstermektedir. Genel olarak bu atıklar evsel nitelikli atıkların dışında kaplama ve metal işleme atıkları, reaktif atıklar, tekstil atıkları, boyalar, reçineler, atık yağlar, kirlenmiş kaplar, organik kimyasallar v.b sıralanabilir. Bu atıklar çevreye ve insan sağlığına olan etkileri nedeniyle tehlikeli atık olarak nitelendirilebilmekte ve ayrı olarak bertaraf edilmesi gerekmektedir. Katı atık kontrolünde izlenecek yöntemin belirlenmesinde aşağıdaki konular izlenir.
Toplanan atıkların gerektiğinde toplanabileceği , atıklarının kendi araçlarıyla getirebileceği yerler oluşturulmalıdır. Özellikle tehlikeli atıkların depolanabileceği güvenli alanlar oluşturulmalıdır.


Gürültü Sorunu:
OSB bölgelerinden kaynaklanan gürültü genelde işletmelerde kullanılan makinelerden kaynaklanmaktadır.
OSB’lerde Çevre Yönetimi:
OSB ‘lerde Çevre yönetimi sisteminin kurulabilmesi için çeşitli seçenekler bulunmaktadır. Bölge yönetimlerinin işletmeleri çevre konusunda denetleme yetkisi bulunmadığı durumlarda bölgedeki işletmeler tarafından uygulanan çevre yönetim sistemi bu güne kadar yaşanmış tecrübe göre işletmelerin tek başlarına çevre yönetim sistemi kurma zorunluluğu getirilemeyeceğinden bölge tesis ve hizmetlerini kapsayan bir yönetim sisteminin olduğu görülmüştür. Bu kapsamda OSB yönetimi atık su arıtımı, katı atık bertaraf gibi verdiği hizmetler gibi bir çevre yönetim sistemi geliştirmekte ve bölgede faaliyet gösteren işletmeler çevre yönetim sistemi kurmak teşvik edilmelidir.
Kısa Dönem Faaliyetleri
1) OSB yönetimi tarafından işletilen tesisler için çevre yönetim sistemi:
OSB tarafından verilen hizmetler ve OSB tesisleri için çevre yönetim sistemlerinin kurulması özellikle tesislerdeki performansı iyileştirilmesi açısından önem taşır. Diğer yandan bölge tesisleri için çevre yönetim sistemi kurulması bölge içindeki işletmeler için örnek teşkil edecek ve bir hedef plan ortaya koyacaktır.
2) Şirketlere ÇYS uygulamalarının tanıtımı:
ÇYS kurumsal yapıyı geliştiren hammadde kullanımı enerji tasarrufu ve oluşan atıkların bertaraf gibi konuları içeren ve bu çerçevede maliyet azaltılmasını sağlayan ve çevre performansının sürekli gelişmesini sağlayan bir yönetim biçimidir. Bu hizmetler sanayi bölgesi içinde bulunan işletmelerin ÇYS uygulamasına ve diğer çevre yönetimi araçlarının kullanımının desteklenmesine yönelik olmalıdır.




3) Atık Bertaraf ve Sınırlı Kaynak Kullanımının desteklenmesi:
Öncelikle şirketlerin toplam enerji tüketimi hammadde tüketimi ve ortaya çıkan atık hava, atık su ve katı atık ve benzeri ölçülmesini sağlayacak araçların teminine ilgili prosedürlerin uygulanması desteklenmelidir. Diğer bir etken ise şirketlerde bu konuda zorunlu raporlandırma sisteminin geliştirilmesidir.
4) Bölge İşletmeleri için Raporlandırma Sisteminin Kurulması:
İşletme kendi çevre performansları hakkında bilgi sahibi olmalarını ön gören prosedürlerin geliştirilmesi ve uygulanması gerekmektedir. Bu kapsamda hazırlanacak rapor en azından enerji tüketimini çıkan atık suyu ve bertaraf edilen atık miktarını içermelidir. Bölge yönetimleri ise hazırlanan bu raporlanması ve değerlendirilmesinden sorumlu olmalıdır.
5) Çevre ile İlgili Teknolojilerin Tanıtılması:
Bölge yönetimleri hakkında teknolojik gelişmeler hakkında bölgede faaliyette bulunan işletmeleri bilgilendirilme çalışmaları yapılmalıdır. Bu çalışmalar AB kapsamında çevreye verilen zararı azaltarak kalite standartlarını geliştiren bir kullanımı belirlenmiş bir teknik ve teknolojileri içeren konular üzerinde yoğunlaşmalıdır.
Orta ve Uzun Dönem Faaliyetleri
1) ilgili taraflar arasındaki sorumluluğun tanımlanması:
Çevre sorumluluğunun çeşitli birimler tarafından üstlenilmesi çevre adına bir gelişme sağlayamamaktadır. Bu nedenle çevre performansının ölçülmesi ve denetlenmesinden sorumlu kuruluşların görev dağılımının belirlenmesinin bu kapsam da yazılı prosedürlerin oluşturulması gerekmektir.,
2) Alt yapının geliştirilmesi:
OSB yönetimi şirketlere sunulan hizmetlerin ve buna ek olarak çevresel performansın geliştirilmesi yönünde faaliyetler yapmak için en uygun kurumdur. OSB’lerin bulunduğu alanlarda hava kalitesinin izlenmesi için hava kalitesi ölçüm istasyonları kurulabilir.

3) Çevre Yönetimi için Kaynak Sağlanması:
Çevre yönetiminin geliştirilmesi için devlet değişikliklerinin önemli bir itici güç olduğu ortadır. Bu kapsamda ÇYS geliştiren şirketlere özel fonlar ve ya vergi teşvikleri getirilebilir. Çevre performansını geliştiren şirketler için ulusal çevre ödülleri verilebilir.
OSB bölgeleri ülkemizde sanayileşmenin çevreye vereceği en az zarara indirebilmek açısından en uygun modeldir bu avantajı kullanarak her bir OSB için bir çevre yönetim sistemi ve atık minimizasyon sistemleri geliştirilmelidir. Bu sistem içersinde OSB’ nin hangi safhada hangi tedbirleri alması gerektiği gibi hususlar ayrıntılı olarak ele alınmalı ve sistem dinamik olmalı , her yıl gözden geçirilerek fabrikalarda ve OSB genelinde meydana gelen değişiklikler kaydedilmelidir. OSB idareleri özellikle kuracakları çevre yönetim sistemine fabrikaların katılımını sağlamaları ve hazırlanacak program uygulanabilir. Ve çoğunluk tarafından kabul edilmiş olmalıdır. Birbirinden bağımsız çevresel faaliyetler sorunların çözümü için yeterli olmamaktadır.
Devlet kurumlarının işletmelerin çevre yönetim uygulamalarına teşvik sağlayabilmek için kurumsal ve hukuki yapıyı gözden geçirmeleri gerekmektedir. OSB yönetimleri kendi sorumlulukları altında faaliyet gösteren tesisler için çevre yönetimi sistemi uygulamalarına geçmeli ve genel olarak şirketlerde ve özellikle KOBİ lerde çevre duyarlılığını desteklemelidir.

ÇEVRE YÖNETİMİ SORUNLARI
Çevre yönetiminin sorunları etik açmaz kabul edilebilirlik, adalet açmazı, özgürlük açmazı, kesin olmama, değerlendirme açmazı gibi sorunlardır. Bu sorunlar çevre yönetimi sürecinde karşılaşılan sorunlardır. Çevre konusunda daha bilgili ve duyarlı olunduğu zaman bu sorunlar aşılabilir.
Ülkemizde çevre sorunlarını bütüncül bir yaklaşımla ile ele alacak bir örgüt yakın tarihimize kadar yoktu. Bu kamu yönetiminde çevre ile ilgili hiçbir örgütlenmenin bulunmadığı anlamına gelme. Birtakım merkezi ve yerel kuruluşlar görev alanları çerçevesinde çevrenin korunmasına ve geliştirilmesine ilişkin işlevlerini birbirinden bağımsız bir biçimde sürdürmektedirler.
Çevre içinde örgütlenmede başlıca iki yol vardır. Bazı ülkelerde salt çevre sorunlarından sorumlu bir çevre bakanlığı vardır. Bu ülkelerde çevre bakanlığı ya bağımsız bir bakanlık ya da sağlık, imar, konut ve yerel yönetim bakanlıklarından biri ile birleştirilmiş durumdadır. Örneğin, Hollanda da kamu sağlığı ve çevre sorunları bakanlığı, Avusturya da sağlık ve çevre koruma bakanlığı, İtalya da kültür ve çevre bakanlığı, İngiltere de ise bağımsız bir çevre bakanlığı vardır. Bazı ülkelerde çevre konuları bakanlık statüsünde olmayan merkezi kuruluşların sorumluluklarına bırakılmıştır. ABD de çevre koruma yönetimi, Japonya da çevre sorunları yönetimi, İsviçre de federal çevre ofisi, Yugoslavya da çevre planlama konseyi bu ikinci kümede bulunan örgütlere örnektir.
Merkezdeki çevre örgütleri ya yürütme yetkileri ile donatıldıkları çeşitli kuruluşlar arasında eşgüdüm sağlamaktan sorumlu oldukları yada her iki işlevi birlikte üstlendikleri görülmektedir. Merkezdeki, çevre örgütlerinin nitelikleri her ülkenin yönetim yapısının ve özelliklerine ve gereksinimlerine göre değişir