Hata Ağacı Analizi Nedir?

Hata ağacı analizi sistem güvenilirliğini ve emniyetini tanımlamakla birlikte işletmede olası arızaların önceden ortadan kaldırılmasını hedefleyen bir tekniktir.
Analizin aşaması tasarımdan seri üretime kadar devam eden bir süreç içinde oluşabilecek hataların sistematik olarak adım adım tespit edilmesi ve belirlenen noktalarda oluşabilecek hatalara üretim esnasında yol gösterici bir fonksiyonu icra edecektir.
Üretim kalitesine etki eden birçok nedenin yanında en önemli faktörlerden biriside hatalardır.
Hata ağacı analizi her düzeyde tehlike oluşturan hataların analizini yapar ve bir mantık diyagramı aracılığı ile en büyük kaybı oluşturan hataların ve problemlerin olası tüm kombinasyonlarını gösterir

Ne Zaman Kullanılmalı ?

H.A.A hem yeni ürünlerin servislerin tasarımında hem de var olan ürünlerdeki servislerdeki problemlerin tanımlanmasında kullanılır.
H.A.A tanımlamada, tasarımda modifikasyonda, operasyonda destekli kullanımda yada bir boşaltım sisteminde kullanılabilir.
İlk defa üretime girecek veya işletim geçmişi olmayan yeni teknik proseslerin kullanımında çok yararlı olur. Kalite planlama prosesinde analiz; prosese etki eden faktörler ve prosesle ilgili hatalara dayalı olarak tasarımın yapılanmasında kullanılır.

H.A.A Uygulama Adımları

H.A.A’ de tespit edilen olası tüm hataları ve sebeplerini görüntülemede tekniğin kendine özel mantık sembollerinden yararlanılarak hatanın soy ağacı çıkartılır ve bu aynı zamanda çözüm yolunu belirler.H.A.A uygulaması adımlarında takip edilen yol genel olarak tanımlama, planlama, değerlendirme ve analizdir.
Hata ağacı analizinde önerilerin belirlendiği adımlara göre uygulamak gerekmektedir.

H.A.A diyagramları hem düzeltici hem de belirleyici analiz elemanı olarak kullanılabilirler.düzeltici bir anlayışla kazaları ve olayları kontrol etmeye yönelik olarak kullanılanlara “Hata veya Kök sebep ağaçları” denir.
Ağaç diyagramları oluşumunun içeriğini analiz etmekte de kullanılabilir.

Hata Ağacı Analizinin Temeli Olan Kök Sebep Analizi

Kök sebebi en temel sebebe kadar inilerek oluşması istenmeyen bir problemin veya hatanın önlenmesine yönelik olarak gerçekleştirilen analizdir.
Kök sebep analizi personele prosese,organizasyona veya uygulamaya yönelik olabilir.
Genel itibariyle hataların oluşmasının nedeni ölçüm kontrollerinin zamanında yapılmaması veya bakım yapılacaksa zamanında yapılmamasıdır.
Problemlerin oluşma durumları vardır. Örneğin; bir otomobil düşünelim, benzin deposundaki benzin azalması halinde ,gösterge yanıp sönmeye başlar.Bu olay problemin görüntüsüne işarettir.Önlem alınmazsa problem şeklini alır.Belirtiler oluşan hataların delileridir. Görünen sebepler ise hatayı oluşturan sebep olarak göze çarpmalarına rağmen ,bu sebepler temel kök sebep olmayabilirler
Kök sebep analizi istenmeyen durumların gerçek ve güncel sebeplerinin bulunmasında ,etkili düzeltici faaliyetlerin kolaylaştırılmasında ve problemlerin / hataların tekrar oluşumunun önlenmesinde faydalı bir çalışma olarak kullanılır.
Kök sebep teknikleri tek başına kullanılamazlar,diğer yönetim elemanlarından destek görmek zorundadırlar. Yönetim elemanlarını sıralayacak olursak personel eğitimleri, planlamalar, operasyonlar, organizasyonlar ve diğerleri iyileştirici olarak kök sebep analizi tekniklerine yardımcı olurlar.
Kök sebep analizini bir firmada yönetim elemanı olarak kullanılmaya başlanması durumunda başarı, programı yöneten kişinin yeterli proses bilgisine ve etkin karar verme yetisine sahip olmasına bağlıdır. Dolayısıyla kök sebep analizi sisteminin firmalarda uygulanabilirliği kişinin sorumluluğundadır. Kök sebep analizinin yönetim ve organizasyon faaliyetlerinde istikamet, aynı amaç ve hedefler doğrultusunda yönetimde daha önceden yaşanmış problemlerin önlemini alarak kalite güvencesini arttırmak dolayısıyla kaliteyi arttırma faaliyetlerine yardımcı olmaktır.
Bilhassa organizasyon faaliyetlerinde hata ve zorlukların tanımlanmasına yönelik uygulanabilir.
Kök Sebep Analizinin Avantajları

Kök sebep analizleri proses ve etkin faaliyetlerdeki problemlerin hataların temel sebeplerini tanımlayarak, gelişmeye yönelik daha avantajlı ve elverişli koşullar sağlamasında etkin rol oynar.
Kök sebep analizinin spesifik ve genel avantajlarından bazıları şunlardır;
1) Uygun kaynakların kullanım ve potansiyellerini arttırmayı sağlamak.
Etki bir kök sebep analizi kaynakların daha uzun kullanılmasını sağlar. Problemlerin tekrarlanmalarını önleyerek aynı probleme ilişkin yenilenen araştırmaların ve geliştirmelerin önüne geçer. Böylece çalışanlar problemlerin çözümü için daha verimli olur dolayısıyla daha az süre harcarlar.
2) Gereksiz dar boğazları engellemek.
Proses akışında meydana gelen ve sık sık tekrarlanan değişik sebeplerle ortaya çıkan dar boğazların engellenmesini veya minimize edilmesini sağlar. Kök sebep analizi bu yönüyle kullanıcı firmaya çok yönlü avantaj sağlar. Kısaca ifade edersek;
• Maliyete sebebiyet veren dar boğazların önlenmesi,
• Proses akışını sistemli bir şekilde kolaylaştırılması,
• Çalışanların stresinin azaltılması ve motivasyonlarının sağlanması yöneticilerin prosese takılmadan faaliyetleri ve kaliteyi sürekli geliştirebilirliği sağlanmış olur.
3) Objektif problem çözümünü sağlamak.
Kök sebep analizinin objektifliğini kullanarak firmalar, uygulanan proseslerin bitimine kadar muhtemel oluşabilecek hataların (objektif) belirlenmesiyle sağlıklı bir şekilde prosesin belirlenen hedefleri ve amaçları doğrultusundan sapmadan tamamlanmasına yardımcı olur.
4) Çözümlerin geniş çerçevede ele alınması ve alternatif fikirlerle gelişiminin kolaylaştırılması.
Kök sebep analizi problemlerin çözümünde sıkça başvurulan metottur. Bunun sebebi, problemin doğru sebebini tanımlamak amacıyladır. Kök sebep analiz teknikleri tek düze çözümler yerine geliştirilmiş çözümleri ortaya koyabilirler.
5) Problemleri önceden tanımlamak ve engel olmak.
Kök sebep analizi uygulanan bir prosesin veya operasyonların akışı esnasında çıkabilecek problemlerin önceden tespit edilmesi hedefleri arasındadır. Problemin oluşumunu önlemekle birlikte problemlerin tekrarını da engelleyebilirse ilk hedefini gerçekleştirmiş olur.
6) Ayrıntıları tanımlamak, birleştirmek ve entegre etmek.
Kök sebep analizi teknikleri tüm analiz prosesi boyunca analizi yapan kişiye rehberlik etmek üzere tasarlanmıştır. Sebep faktörleri benzerlikler etkiler ayrıntılar son kararın oluşturulması amacı ile toplanır.
7) Problemlerin yeniden oluşumuna engel olmak
Problemlerin tekrarlanması iki şekilde engellenebilir ;
1) Problemin sebeplerinin en temel aşamada tamamlanarak ve gerçek sebebi düzeltecek çözümler tasarlanmak sürati ile sağlanır.
2) Kök sebep analizi programında bir kişi tarafından problemlerin bulunuşu sağlanır çözümü ise sürekli gelişim ile gerçekleştirilir.
3) Gelişimin elverişli koşullarını tanımak
Kök sebep analizi, uygulamaların ve operasyonların aktif engellerle karşı karşıya kaldığı belirli gelişme koşullarını tanımlamakta kullanılır. Kök sebep analizi teknikleri ,aktif problemleri kontrol altına almak amacı ile uygulanır.bu teknikler ilerde potansiyel problem veya sistem hatalarını bulmak ve önlemek amacı ile kullanılabilirler.

alıntı
AŞKIN TOKA