Kalsiyum



Kalsiyum (Ca), toprak alkalileri grubundan metalik bir elementtir.

Yoğunluğu 1,55 g/cm³'dür, 851°C’de erir ve 1439°C’de kaynar. Elektrik iletkenliği vardır ve kırılgan bir yapıda olmasına rağmen yumuşaktır.

İnsan vücudunun %2’si kalsiyumdan oluşur ve bu kalsiyumun %99’u kemiklerde ve dişlerde bulunur. Kandaki kalsiyum miktarı ise 8,5-10,2 mg/dL düzeyindedir.





Kalsiyumun dokularda kullanılabilmesi için C ve D vitaminlerinin ve fosforun da yeterince bulunması lazımdır.

Kalsiyum kasların kasılıp gevşemesinde, kalbin düzenli çalışmasında, sinir sisteminde iletimde, enerji üretiminde ve kanın pıhtılaşmasında rol oynar.

Günlük alınması gereken kalsiyum miktarı 1000-1200 mg‘dır. Çocuklukta, hamilelikte ve yaşlılıkta ise yaklaşık 1500 mg’dır.

Kalsiyum yeterli alınmadığında ya da bağırsaklarda emilimi tam gerçekleşmediğinde raşitizm, osteoporoz, dişlerde çürüme, saçlarda ve tırnaklarda kırılma, eklem ve kas ağrıları, sinir sisteminde sorunlar, kalp çarpıntısı, uykusuzluk ve depresyona neden olabilir.

Kalsiyum fazla alındığında ise, böbrek taşı ve kireçlenmesi, kemiklerde kireçlenme ve kas güçsüzlüğü gibi rahatsızlıklar görülebilir.

Piyasadaki kalsiyum takviyelerinin çoğunluğu kalsiyum karbonat formundadır. Genelde mide asidine gereksinim duyar, bu nedenle gıdalar ile tüketilmesi uygundur.

Kalsiyum sitrat ise en iyi emilen kalsiyum formudur. Aç karnına alınabilir, çünkü mide asidinin fonksiyonunu gerektirmez. Yaşlı kişilerde mide asidi üretimi azaldığı için bu durum bu kişilerde avantaj yaratır.







Kalsiyum Emilimini Azaltan Faktörler:


  • Gıdanın lif yüzdesinin yüksek olması (lifler kalsiyum bağlayıcıdır; emilmeden vücuttan atılmasına yol açar)
  • Oksalik asit içeren gıdalar kalsiyumu bağlar ve vücuttan atar (çikolata, ıspanak, havuç, kabak)
  • D vitamini yetersizliği
  • Fazla miktarda çinko ve alüminyum (preparat olarak) alımı
  • Östrojen hormonu salgılamadaki azalma ve ya durma
  • Sigara (nikotin Ca bağlayıcı), çay (tanin Ca bağlayıcı), kahve (kafein Ca bağlayıcı), kola ve alkol kullanmak
Kalsiyum Emilimini Arttıran Faktörler:

  • Besinlerdeki kalsiyum-fosfor dengesinin uygunluğu
  • D vitamininin varlığı
  • Laktoz varlığı (Sütteki laktoz ve az miktardaki D vitamini sayesinde, kalsiyumun emilim oranı daha yüksektir. Sütteki kalsiyum, diğer tüm bitkisel kaynaklı besinlerdeki kalsiyumdan daha iyi emilir.)
  • Brokoli, brüksel lahanası, soya ve tahıllar kalsiyumun kemiklere bağlanmasını arttırıcı özelliktedirler.
  • Kalsiyum tablet şeklinde alınacaksa; en iyi fayda için vitamin A, D, C, K ve Mg, Br, P, Mn içeriği olmalıdır.


Gıdalarda Kalsiyum


En iyi kalsiyum kaynağı süt ve süt ürünleridir. Tabloda 100 gram ürün içindeki kalsiyum miktarları mg olarak verilmiştir:
İnek sütü
122
Yoğurt 120
120
Beyaz peynir (yağlı)
162
Beyaz peynir (yağsız)
96
Beyaz peynir (Edirne)
430
Krem peynir
80
Çökelek
505
Kaşar
700
Süt tozu
950







Kalsiyum açısından zengin olan diğer besinler tabloda verilmiştir:

Üzüm pekmezi
400 Asma yaprağı
392 Ebegümeci 250 Badem 234 Soya fasulyesi
226 Fındık 209 Roka 205
Maydanoz 203 Nane 200 Madımak 165 Nohut 150 Antep Fıstığı
131 Barbunya 128 Susam 120
Ayrıca kemikler kırılıp sirke ile kaynatıldığında, kalsiyum kemiğin suyuna geçer. Yumurta kaynatıldığında kalsiyum suya geçer. Kalsiyum içeren suları gıda üretiminde kullanarak kalsiyumdan yararlanılabilir.



Kalsiyum Kullanım Alanları

Kalsiyum en çok reçete ile verilen mineral özelliğine sahiptir. Osteoporoz, menopoz, hamilelik, emzirme dönemlerinde, diş hastalıklarında, adale kramplarında, kalp kasılmalarında ve ritim bozukluklarında ilaç olarak kalsiyum tabletleri verilir.

Kalsiyum bileşiklerinden kalsiyum asetat, asetat ve asetik asit imalatında, su alıcı madde olarak yiyeceklerin korunmasında, suni gübrede istenmeyen otlara karşı, alkolsüz içkilerde, düşük kalorili ve diyabetik yiyeceklerde yapay tat verici olarak, bakterilere ve mantarlara karşı kullanılır.

Süt ve süt ürünlerinin üretiminde, hammaddeyi standartlaştırmak için kalsiyum takviyesi yapışır. Ayrıca ısıl işlemlerle yitirilen kalsiyumu gidermek amacı ile kalsiyum ilavesi yapılır.

Tarladaki ürünün toprağına yetersiz kalsiyum varsa bu topraktan azot alımını engeller ve bitkilerde leke, çürük, kıvrıklar, benekler şeklinde görülür. Toprağa kalsiyum desteği vermek amacı ile zirai ilaçlarda kalsiyum kullanılır.