KENE Kaynaklı Enfeksiyonlardan Korunma Yolları

Keneler küçük oval şekilli, genellikle hayvanların, rastlantısal olarak insanların kanını emerek beslenen, 6-8 bacaklı, uçamayan ve sıçrayamayan hayvanlardır. Kenelerin hayat sikluslarında inaktif oldukları bir yumurta dönemi, kan emdikleri larva, nymph ve erişkin olan üç aktif dönemleri vardır. Aktif dönemlerin hepsinin başında kanla beslenme ihtiyacı duyarlar ve birkaç günde tamamlanan bir beslenme süreci gözlenir, ardından toprağa düşerler. Keneler hem toksik hemde enfeksiyöz hastalıkların insanlara taşınmasında rol oynayan sivrisineklerden sonra ikinci önemli hayvandır. Kenelerin hepsi infekte değildir yani hastalık etkenlerini taşımazlar. Eğer kene infekte ise insan vücuduna yapıştığında taşıdığı hastalığı bulaştırma riski vardır. Dünya üzerinde 800 den fazla kene türü vardır. Ülkemizde Hyalomma, Ixodes, Rhipicephalus, Dermacentor türleri keneler mevcuttur. Kenelerin insanlara taşıdığı önemli hastalıklar arasında Q humması, Kırım - Kongo Kanamalı Ateşi, Lyme hastalığı, Tularemi, TBE sayılabilir. Kene kaynaklı enfeksiyonlardan korunmanın en önemli yolu kenelerin beslenme dönemi olan bahar ve yaz aylarında kene popülasyonunun yoğun olduğu alanlardan kaçınmaktır. Kenelerin en yoğun olduğu alanlar ise otlak, çalılık alanlar ve ırmak vadileridir. Keneler otlara ve çalılara tırmanarak kan emecekleri canlıları orada beklerler. Böyle bölgelerde patikalarda yürünmeli ve yeşil alanlara yaklaşılmamalı. Bu alanlara girilecekse açık renk elbiseler giyilmelidir çünkü açık renk elbiseler elbisenize tutunmuş kenelerin daha kolay görülmesini sağlayacaktır. Kenelerin kollara ve bacaklara tutunmasını önlemek için uzun kollu tişört giyilmeli ve pantolonların paçaları botların veya çorapların içine sokulmalıdır.
Vücuda (el ve yüz dışında) diethyltoluamide içeren losyon ve elbiselere permethrin sürülerek kenelerin yaklaşması önlenebilir. Çocuklarda diethyltoluamide içeren losyonların kullanılmasına dikkat edilmelidir, çünkü çocuklarda nörotoksite rapor edilmiştir.
Kenelerin yoğun olduğu bölgelerde kırsal aktivitelerden sonra vücut yüzeyi kene yönünden dikkatlice kontrol edilmelidir. Kenelerin hemen uzaklaştırılması hastalıkların taşınma riskini daha azaltır. Kenenin vücuttan uzaklaştırılması işlemi ise dikkatli yapılmalıdır. Bu iş için ince uçlu pens ve ya cımbız kullanılmalıdır. Eğer elle tutulacaksa eldiven giyilmeli veya parmaklar mendil veya kâğıt havlu ile sarılmalıdır. Kene deri yüzeyine en yakın yerden tutulmalı düz olarak, döndürmeden yavaşça çekilmelidir. Döndürülür ise ağız organelleri deride kalabilir. Eğer böyle olursa ağız organelleri pens veya cımbızla alınmalı . Bu durum enfeksiyon bulaştırma riskini artırmaz. Kenenin vücudu sıkılmamalı veya patlatılmamalıdır, çünkü vücut sıvıları enfeksiyon etkenlerini içerebilir. Kene uzaklaştırıldıktan sonra ısırma bölgesi dezenfekte edilmeli ve eller sabunla iyice yıkanmalıdır. Kenelerin uzaklaştırılmasında gazyağı, benzin gibi kimyasallar sürmek veya kibrit gibi ısı uygulama keneyi irrite ederek doğal salgılarını artırabilir ve hastalık etkenleri aktarma riskini artırabilir. Bu tarz uygulamalardan kaçınılmalıdır.



KIRIM-KONGO KANAMALI ATESİNDEN KORUNMAK İÇİN
1 )Kırsal alanlara gidislerde mümkün oldugunca kapalı ve açık
renkli elbiseleri giymeyi tercih edin.
2) Kenelerin vücuda girebilecegi yerleri kapatın (Pantolon
paçalarının çorap içine alınması gibi).
3)Vücudun açıkta kalan yerlerine böcek uzaklastırıcı maddeleri
sürün veya elbiselere emdirilerek kullanılabilen böcek öldürücü
ilaçları kullanın.
4)Kırsal alanda bulunuldugunda sık sık vücut kontrolü yapın; eve
dönüldügünde de bütün vücudu muayeneden geçirin. Vücuda
yapısmıs kene varsa, bir pens veya cımbız yardımıyla, keneyi
deriye yapıstıgı yerden tuttuktan sonra esit kuvvet uygulayarak
geriye dogru çekerek çıkartın. Çıkarılan keneleri böcek öldürücü
ilaç, alkol veya çamasır suyu içine atarak öldürün. Kenenin
çıkarıldıgı yerin üzerine alkol ve tentürdiyot sürün.
5)Vücuda tutunan kene ne kadar erken çıkarılırsa, hastalıgın
bulasma ihtimalinin de o kadar azaldıgını unutmayın.
6)Keneleri vücuttan uzaklastırmak amacıyla, kenelerin üzerine
sigara basmak veya kolonya ve gazyagı dökmek gibi yöntemlere
basvurmayın.
7)Keneleri kesinlikle elle öldürmeyin ve patlatmayın.
8)Kene ile temastan sonra kendinizi 10 gün süreyle izleyin. Ani
baslayan ates, bas agrısı, siddetli halsizlik, bulantı ve kusma gibi
sikâyetler olursa en yakın saglık kurulusuna basvurun.
9)İnsanların veya hayvanların kanlarına ve vücut sıvılarına
eldivensiz temas etmeyin.
10)Çiftlik hayvanlarını kenelere karsı ilaçlayın.

T.C.
SAGLIK BAKANLIGI
Temel Saglık Hizmetleri Genel Müdürlügü