MİKROORGANİZMALARIN YAPILARI VE İŞLEVLERİ
M.O lar PROKARYOTİK ve ÖKARYOTİK hücre yapısına sahiptirler.
1)PROKARYOTİK HUCRE YAPILARI VE İŞLEVLERİ:
2 yapı vardır. Hücre içi ve dışı yapılar.
HUCRE DIŞI YAPILAR:
1)Kapsul
2)Flagella
3)Çevre Filamentleri
4)Pililer dır.
KAPSÜL VEYA MİTOZ TABAKA: Bakterilerin çoğunda hücrenin dış kısmı VİSKOZ,yapışkan veya mikoz tabaka adı verilen bir yapı ile kaplıdır.Bu jel benzeri yapı, negatif boyama yöntemiyle incelenebilir bu amacla, çini murekkebi veya nigrosin kullanılır.
Kimyasal olarak kapsül;1)polipeptit
2)polisakkarit veya
3)bunların karısımını içeren jelatinimsi polimerlerden oluşur.
*Kimyasal bileşimi bakteri türüne bağlıdır.
*Kapsül hücre içinde yapılır.
*Yüksek viskozitede olduğundan hücre yüzeyine yapışır.
**Bu yapı çoğunlukla patojenik bakterileri konakcı hücrenin fagositozunda korur ve bakterinin virülenslik öz.inde yere sahiptir.(streptococcus pneumoniae,klebsiella pneumoniae,basillus anthracis kapullu bakterilerdir.)
QUELLUNG TEPKİMESİ:Kapsüle karsı olusturulmus antiserumun polisakkarit yapısında ki kapsulle tepkime göstermesi olayıdır.
GLİKOKALİKS:Bazı bakterilerin kapsullerinde ki polisakkaritlerin ağırlıkta olmasına denir.Bakteri yuzeyine yapışır ve doğal cevrede yasamlarını sürdürmelerini sağlarlar.
FLAGELLA:Yapısal bilesenlerden 2.sidir.Flagellem(TEKİL),uzun bir flament olup bakterilere özgü bir yapıdır.Flagella(ÇOĞUL),temel olarak 3 kısımdan oluşur.
1)En dıştaki bölge flamenttir;Sabit çapta olan bu yapılar kure sekilli protein olan flagellinden meydana gelir.
2)Filament;Geniş boyunlu çengel şeklinde zayıf bir yapıyla hücre duvarına baglanır.
3)Bazal yapı;Flagellumu sitoplazmik membrana ve h.duvarına bağlar.Yüzük serileri içinde yer alan merkezi çubulardan oluşur b.yapı.
Gram negatif bakterilerde iki çift yüzük bulunur.DIŞ YÜZÜKLER h.duvarına, İÇ YÜZÜKLER plazma membranına bağlıdır.
Gram pozitif bakterilerde ise sadece bir çift yüzük bulunur.
*Bakteriler FLAGELLA ile hareket eder.
*Hareketlilik asılı damla yöntemi veya yarı katı besi yerinde bakterinin geliştirilmesiyl izlenir.
*Her flagellum, yarı esnek sarmal bir rotordur ve hücreyi öne doğru iter.Bu hareket belli bi eksen etrafında(saat yönu veya tersi) yapılır.
*Hareket hücre tarafından devamlı enerji üretimine bağlıdır.
*Flagella proteinleri lab.da belirli patojenik bak.lerin teşhisini mümkün kılar.
FLEGELLA;bakteri hücreleri üzerinde bulunuş yerine,sayılarına göre
1)MONOTRİK
2)LOFOTRİK
3)AMFİTRİK
4)PERİTRİK
o.ü ayrılır.
-EKSEN ETRAFINDA FİLAMENTLERpiroket, kendine özgü yapı ve harekete sahiptir.En çok bilinen spiroket TREPONEMA PALLİDAdır.Sifilis(frengi) etkenidir.Filamentler,spirallerin üzerine sarılmıştır.Yapısal olarak flagellaya benzerlik gösterir.
PİLİ VEYA FİMBRİA:Bakteri hücrelerinin yüzeyinde bulunan kıl benzeri,oldukca kısa ve flagellumdan kalın yapılardır.
*Pililer proteinden oluşur.
*merkezi bi çekirdek etrafında sarmal sekildedir.
*Bakteri hucrelerinin uç kısmında veya tum hucrede görulur.
*Pek cok gram negatif bakteri pili içerir.
PİLİLER BASLICA İKİ İŞLEVE SAHİPTİR
1)Düzgün yüzeylere veya diğer hücre yüzeylerine yapışma özelliği
2)Çoğalmada görev alma.
Eşleşme sırasında hücreler arasında genom aktarımına yardımcı olur.
*Neisseria Gonorhoaea pili içeren bir bakteridir.Bel soğukluğuna neden olur.
HÜCRE DUVARI
Bakteri h.duvarı karmasık ve kısmen sabittir.Sitoplazma membranının erafını sararak hücreyi korur.Ayrıca h.içi yapıların çevre koşullarından etkilenmesinide önler.
H.Duvarının Yapısı Ve Özellikleri
*Kimyasal olarak peptidoglikan(MURAİN) adı verilen makromolekül ağıdır.
*peptidoglikan glikozit türevi olan N-asetilglikozamin ve N-asetilmuramik asitle a.a zincirinden oluşur.
* N-asetilglikozamin ve N-asetilmuramik asit her sırada yer değiştirir.Her sırada 10-65 arasında glikozot bagı bulunur.
* N-asetilmuramik asit molekulune 4 a.a den olusan tetra peptit yan zinciri bağlanmıştır.
*Gram pozitif bakterilerinin h.duvarı taykoyik asit adı verilen polisakkariti içerir.Bu madde immünolojik anlamda bakterilerin teshisine yardımcı olur.
TAYKOYİK;g.poz. bakterilerde h.içie ve dışına iyonların tasınmasına yardımcı olur ve h.bölünmesinde görev alır.
*Gram neg. Bak.lerin h.duvarı LİPOPOLİSAKKARİT.FOSFOLİPİT,LİPOPROTEİN katmanları içerir.
*Bu katmanlara DIŞ MEMBRAN adı verilir ve dış membran PEPTİDOGLİKAN katını cevreler.
*Bu katmanların işlevi,h.içine çevreden çesitli maddelerin gecişini engellemesidir.
*Bu maddelere ör. olarak ;penisilinler,belirli boyalar,safra tuzları verilebilir.
*Bakterilerin g.neg. öz.lerinden LİPOPROTEİN sorumludur.
*G.neg. bak.lerin dış katmanlarındaki LİPOPOLİSAKKARİTLERİN başlıca işlevi
>hücrenin parcalanmasını engellemektir.
>bakterilerin fagositoza olan dirençlerini artırır ve toksik özellik gösterir.
HÜCRE DUVARINA ETKİ
*Hücre duvarı bazı antimikrobiyol ilaçlara en iyi hedeftir.
*Bakterilerin h.duvarı ökaryotiklerinkine benzemez.(bu nedenle bakteri h.duvarına zarar veren kimyasallar konakçı canlınınkine veremez)
*Lizozim bakteri h.d na zarar verir.
*Bu enzim ökaryotlarda bulunur.
*öz.ter,mikozal sıvılar ve salya lizozim bakımından zengindir.
*liz. G.poz.bak.ye daha cok etki eder(bu enzim kullanıldığında g.p. bakterinin h.duvarı mekanik olarak parcalanır veya herturlu etkıye hassas hale gelir ancak plazma membranı sayesinde bütün halde kalır bu yapıya PROTOPLAST denir.)
*Aynı işlem gram neg. Hucreye uygulandıgında h.d ı tümüyle parcalanmaz ve pek cok lipoprotein katmanı kalır.
*liz.peptidoglikan zincirinde ki polisakkaritleri olusturan sekerler arasındaki bağların hidrolizini katalizler.
*Plazma membranı ve dış duvar parçaları taşıyan hücresel yapıya SFEROPLAST denir.
*Gercek PROTOPLASTLAR ve SFEROPLASTLAR saf suda veya seyreltik tuz ve seker cözeltisinde,hucreyi cevreleyen sıvıdan su molekullerini hızla alaral patlar bu olaya OZMOTİK LİZİS denir.
*Prokaryotlar arasında hücre duvarsız veya cok az hucre duvarlı hucreler görülür.ör.MİKOPLAZMA dır.
* MİKOPLAZMALAR bilinen en kucuk m.o lardır.Yasayan hucrelerin dısında gelişebilir.H.d. ı yoktur.Bakterileri tutan filtrelerden gecebilirler.Sterol adı verilen özgün lipitleri içerir.Plazma membranları ozmotik lizisten korunmalarına yardımcı olur.
*L formları h.duvarı olmayan küçük mutant bakterilerdir.ilk kez LİSTER ENSTİTÜSÜNDE tespit edildiği için adın böyledir.
*Bazı kim. maddeler(ör.penisilin benzeri antibiyotikler)bakterilerin L formu olusturmalarını teşvik eder.
*Bunların bazısı orjınal seklıne dönebilirken bazıları dönemez sbt kalır.
*L formları,seyreltik çözeltilerde lizisten korunmak için yeterli miktarda h.duvarına sahiptir.
*Antibiyotikler peptidoglikon peptit köprülerinin sentezini etkileyerek h.d.ının olosumunu engeller.Ancak g.neg.bak.in lipopolisakkarit-fosfolipit-lipoprotein katmanları,penisilinin h.içine girmesini engeller.
*Penisilinler bu nedenle g.poz.bak.e g.neg.bak.lerden daha etkilidir.
*Bazı hallerde,h.d.ı olmayan bazı organızmalar örneğin,MYCOPLASMA ve L formları antibiyotiklere direnç gösterir.