: Salep
: Doc
: Bige Karaman, Neslihan Aydoğan, Ö. Utku Çopur, Canan Ece Tamer

Ülkemizin birçok bölgesinde doğal olarak yetişmekte olan salep bitkisinin yumrularından, gıda ve ilaç hammaddesi olarak kullanılan salep elde edilmektedir. Salep içecek haline getirilirken; damak zevkine göre değişmekle birlikte, süt veya su ilavesiyle kısık ateşte kıvamlı bir yapı kazanana dek karıştırılarak pişirilmekte, tarçın ve şeker eklenerek içime hazır salep elde edilmektedir. Kahramanmaraş dondurması olarak bilinen geleneksel dondurmanın da bileşeni olan salep; yurtiçinde tüketiminin yanı sıra özellikle Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Doğada tükenme tehlikesinde olması nedeniyle yumru halindeki ihracatı yasaklanan salep, salep unu olarak işlenmiş şekilde ihraç edilebilmektedir. Botanik uzmanları,
sürekli ve kontrolsüz olarak yumruların toplanmasının bazı türlerin sayılarında kritik düzeyde
azalmaya neden olduğunu bildirmektedir.

Anahtar Kelimeler: Salep,Orchis

1. Giriş

Salep; Orchis, Ophyris, Serapias, Platanthera, Dactylorhiza cinslerine ait türlerin yumrularına verilen isimdir. Bitki, Batı Asya kökenli, yumrulu, otsu, düz ve uzun yapraklı, beyaz, pembe, kırmızı, leylak yada mor renkte çiçeklere sahiptir. Salep bitkilerinin dahil olduğu Orchidacea familyasına ait 24 cins ve 90 kadar tür saptanmıştır [1, 2, 3]. Salep orkidelerinin en yaygın bulunduğu bölgeler Kuzey Anadolu (Kastamonu), Güney Anadolu (Muğla, Antalya, Silifke), Güneydoğu Anadolu, (Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya) ve Doğu Anadolu (Van, Muş, Bitlis)’dur [4, 5]. Ülkemizde, 10 değişik cinse ait 38 farklı orkide bitkisinden salep elde edildiğini bildirmektedir1. Salep, yumrulu orkidelerden elde edilmesine karşın tüm yumrulu cinsler bu amaç için uygun değildir. Daha çok Orchis, Anacamptis, Ophyrs, Serapias, Himantoglossum, Barlia gibi ovoid yumrulu olanlarla, Dactylorhiza gibi parçalı yumruya sahip orkidelerin değişik türleri salep elde edilmesinde kullanılmaktadır. Son yıllarda Platanthera türlerinden de bazı bölgelerde salep elde edildiğine dair bilgiler vardır [ 2]. Şekil 1’ de salep bitkisi görülmektedir [ 5, 6, 7 ].


: