ÜZÜMLERİN KURUTULMASI
Üzüm, kurutularak muhafaza edilen ürünlerin başında gelir. Kurutulacak üzümlerin belli bir olgunlukta olması gerekir. Suda çözünen kuru madde (şeker) miktarı % 22–23 olduğunda üzümler hasat olumuna gelmiş demektir.
Üzümler kurutulacak yere geldiğinde önce yıkanmalı sonra hiçbir işlem yapmadan güneşte veya bandırılarak güneşte kurutulurlar. En çok uygulanan kurutma yöntemi bandırılarak (daldırma) güneşte kurutulmasıdır. Özellikle otoban ve sanayi tesislerine yakın bölgelerde yıkanmadan kurutulan, yıkama yapmadan bandırılarak kurutulan üzümlerde çevre kirliğinden kaynaklanan sebeplere bağlı olarak ağır metal içeriği yüksek çıkmakta olup buda sağlık açısından ve ihracatta sorun olmaktadır.
Bandırılan üzümler sergi yerlerine taşınır. Sergiler iki tiptir:
• Yer sergileri: Toprak sergiler, beton sergiler, kâğıt sergiler, propilen sergiler yer sergilerindendir.
• Yüksek sergiler: Telli sistem olarak da isimlendirilmektedir. Telli sistem tek sıralı, çift sıralı ve hamak şeklinde düzenlenmektedir.
Ülkemizde üzümler yaklaşık 10 günde kurur. Bandırılmadan kurutulan üzümlerde kuruma 20 günden fazla sürmektedir. Kuruyan üzümler sabah veya akşam serinliğinde toplanır. Tanelenerek salkımlarından ayrılır. Tanelenen üzümler kalburlardan elenerek veya üzüm savurma makinelerinden geçirilerek temizlenir. Sonra üzümler işleme tesislerine gönderilirler. Üzüm işleme tesislerinde kuru üzümler yıkanır, kükürtlenir, kurutulur, irilik ve renklerine göre sınıflandırılarak ambalajlanır. Kuru üzümlerde su oranı % 12–15 olmalıdır. Buna göre yaklaşık 4 kg taze üzümden 1 kg kuru üzüm elde edilmektedir. Ayrıca 1,5 ton kuru üzüm için 1 kg kuru kükürt yakılır. Kükürtleme süresi 10 dakikadır.
Bandırma işlemi üzümün dışındaki doğal olarak bulunan mum tabakasını gidermek ve kurutmayı hızlandırmak amacıyla uygulanır. Ayrıca üzümlerin rengine de olumlu etkisi vardır. Bandırma çözeltileri potasyum karbonat içerip çeşitli şekillerde hazırlanmaktadır. Ülkemizde "Potasa" denilen bandırma çözeltisi kullanılmaktadır.

Yurdumuzda yılda yaklaşık olarak 100 000 ton kadar çekirdekli ve 150 000 ton kadarda çekirdeksiz kuru üzüm elde edilir. Çekirdekli üzüm daha çok yerel pazarlarda tüketilir ve dışsatımı çok azdır. Dışsatımı yapılan kuru üzüm ise Sultani ve Yuvarlak çekirdeksiz üzüm çeşitlerinden elde edilir ve kısaca çekirdeksiz kuru üzüm diye bilinir. Ege bölgesinde toplam 550 000 dekar alanda, özellikle Manisa (%52), îzmir(%26) ve Denizli(%22) illerinde üretilir. Çekirdeksiz kuru üzümün %90'ı yurtdışına satılır.
Yüksek kaliteli çekirdeksiz kuru üzüm elde etmenin ilk önemli aşaması, üzümlerin belirli bir olgunluk derecesinde toplanmasıdır. üzümlerin olgunluğunun saptanmasında üzüm suyundaki (şıra) kuru madde miktarından yararlanılır. Bu, refraktometre denilen aletlerle saptanır. Ayrıca şıra yoğunluğunun bome areometresi denilen aletlerle ölçülmesi suretiyle de olgunluk derecesi saptanabilir. Kuru madde değeri %22-23 veya bome derecesi 12-13 olduğunda çekirdeksiz üzümler kurutulmak amacıyla hasat edilebi 1 ir.Bome derecesinin 1.8 ile çarpılması şıradaki kuru madde miktarını verir. Tanelerin kuru madde içeriği ile kuruma oranı arasında doğrudan bir ilişki vnrdır. Kuru madde içeriği arttıkça, belirli miktar yaş üzümden elde edilen kuru üzüm miktarı da artar(Tablo 13.1). üzümlerin tam olgunlukta hasat edilmesi durumunda 4 kg yaş üzümden yaklaşık olarak 1 kg kuru üzüm elde edilir.

Üzümler olgunlaşmadan kesilirse kuru üzüm randımanı ve kalitesi düşük olur. Hasat zamanında asmalarr üzerinde tam olgunlaşmamış salkımlar varsa, bunlar 10 gün kadar bekletilerek hem tamamen olgunlaşmaları hem de ilk serilen üzümlerin kuruyarak sergi yerinin boşalması sağlanmış olur. Fakat üzümlerin aşırı olgunlaşmasına da izin verilmemelidir. Kuru madde miktarı %25-26 ya çıkarsa tane sapında kurumalar ve tanelenme başgösterir. Bu ise kuru üzüm kalitesinin düşmesine neden olur. Tane 1erdeki kuru madde ölçümleri sabahları yapılmalıdır. üzümler asmanın değişik yerlerindeki salkımlardan ve salkımın uç, orta ve sap kısmından alınarak suyu çıkarılmalıdır. üzümler bağdan sergi yerlerine kelter denilen söğüt, hayıt, kargı veya plastikten yapılmış sepetlerde taşınır. Taşımayı kolaylaştırmak ve üzümlerin ezilmesini önlemek amacıyla sepetlerin içine en fazla 15-18 kg üzüm konulmalıdır.

13.1. BANDIRMADA KULLANILAN ÇÖZELTİ VE GEREÇLER
Bandırma çözeltisi: üzümlerin daha çabuk kurumasını ve sarı renk almasını sağlamak amacıyla potasa(Potasyum karbonat) denilen çözeltiye batırılır. Çözeltideki potasa miktarı bome derecesi ile ölçülür. Genellikle 5-6 bomelik potasa yeterlidir. Bu ölçü 100 litre suya yaklaşık 5-6 kg potasa konularak hazırlanır. Genel olarak 100 kg kuru üzüm için 1 kg potasaya ihtiyaç duyulur. Konulan bu miktar potasanın saflığı ile değişebildiğinden, gerçek bome derecesinin saptanmasında bome areometresi kullanılmalıdır. Bu miktarda hazırlanan bir çözeltiye ayrıca herbir bome derecesi için 100 gram 2-4 asitli zeytinyağı konulmalıdır. Bunun görevi üzüm kabuğuna esneklik vererek çatlamasını önlemektir. Bunun için zeytinyağı az miktarda su ile karıştırılır ve daha sonra içine azar azar potasa çözeltisi ilave edilerek köpürünceye kadar çırpılır. Hazırlanan bu zeytinyağlı çözelti potasa çözeltisine yavaş yavaş dökülerek karıştırılır. îyi hazırlanan bir potasa çözeltisinde üstte yağ zerreleri olmaz. Çözeltinin bome derecesi kontrol edilir. Hava serin ve bulutlu ise ya da üzümler iri taneli ise bome derecesini biraz arttırmak gerekebilir. Bandırma çözeltisi kullanıldıkça bome derecesi değişebilir veya zeytinyağı azalabilir. Bu durumda gerekli ayarlamalar yapılmalıdır.
Bandırma kazanı-. Potasa çözeltisinin bulunduğu kaptır. Plastik veya galvanizli metal kaplar bu amaçla kullanılabilir (Şekil 13.1)- Bandırma kazanı yaklaşık 150 litre hacminde olmalı fakat içerisine 100 litre çözelti hazırlanmalıdır.
Alt çapı, yüksekliği ve üst çapı sırasıyla 40x70x60 cm ol abi lir.
Bandırma süzgüsü: Üzümlerin bandırma kazanı içine bat ir11 imasını sağlayan delikli kaplardır. Boyutları 25x40x45 cm olabilir.
Süzgü tahtası: Süzgü içindeki fazla potasanın akmasını ve bir kapta toplanmasını sağlamak amacıyla 2 m boyunda ve 35 cm eninde içi galvanizli teneke kaplı ve kenarları 5 cm yükseklikte olacak şekilde hazırlanırlar. Tahta altına konulan sehpalar vasıtasıyla özellikle bandırılmadan sonra kullanılan kısmı bir tarafa doğru eğimli hazırlanır. Sehpalardan büyük olan yerden 40-50 cm, küçük olan ise 35-40 cm yükseklikte olabilir